Στις 14 Φεβρουαρίου 2018 η Επιτροπή Μόνιμων Αντιπροσώπων των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης υιοθέτησε, μετά και από την σύμφωνη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, την αναβολή εφαρμογής της Οδηγίας IDD από τις 23 Φεβρουαρίου 2018 για την 1η Οκτωβρίου 2018. Παράλληλα, αποφασίστηκε η αναβολή της μεταφοράς της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών μέχρι την 1η Ιουλίου 2018.
Η εξέλιξη αυτή αφενός δίνει μια ανάσα για την προετοιμασία των κρατών μελών, των ασφαλιστικών επιχειρήσεων αλλά και των καναλιών διανομής αλλά δεν επιτρέπει σε καμία περίπτωση τον εφησυχασμό των ενδιαφερομένων μερών. Μετά τις δύσκολες έννοιες του Solvency II, η Οδηγία IDD φαντάζει λιγότερο τεχνική μεν, αλλά καθόλου απλή στην εφαρμογή, αφού δεν αποτελεί μια «εσωτερική άσκηση ετοιμότητας» των εταιριών. Επηρεάζει άμεσα τη σχέση όλης της αλυσίδας των πωλήσεων με τον καταναλωτή.
Στην παρούσα φάση , εξ όσων έχουν δημοσιευτεί στον τύπο, η Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή που συστάθηκε για την ενσωμάτωση της Οδηγίας στην ελληνική έννομη τάξη ολοκλήρωσε τις εργασίες της. Αναμένεται το σχέδιο νόμου που θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση.
Το ερώτημα που απασχολεί εδώ και χρόνια τους επαγγελματίες του ασφαλιστικού κλάδου δεν θα μπορούσε να ήταν άλλο από το «Γιατί τόση νομοθεσία»; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα, πέραν του αυτονόητου της πρόσφατης παγκόσμιας οικονομικής λαίλαπας του 2008 έχει και άλλες προεκτάσεις. Η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA), εκμεταλλευόμενη το άρθρο 9 του Ιδρυτικού Κανονισμού της συνέλεγε, ανέλυε και να παρουσίαζε την εξέλιξη των καταναλωτικών τάσεων στον ασφαλιστικό κλάδο σε ετήσια βάση.
Ως «καταναλωτική τάση» ορίζεται ως «η εξέλιξη στην καταναλωτική συμπεριφορά στην αγορά ασφαλιστικών προϊόντων, αλλά παράλληλα και η εξέλιξη της σχέσης των καταναλωτών με τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις». Γιατί θα πρέπει να μας απασχολούν αυτές οι τάσεις; Γιατί αφενός περιγράφουν τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο του κλάδου στην κοινωνία και αφετέρου επηρεάζουν την εξέλιξη του ρυθμιστικού πλαισίου του κλάδου.
Όσοι μελέτησαν και τις προηγούμενες αναφορές της EIOPA θα είχαν διαπιστώσει ότι οι Ευρωπαίοι καταναλωτές είχαν σημαντικά παράπονα από τον κλάδο της ιδιωτικής ασφάλισης. Ειδικότερα, οι καταναλωτές ανέφεραν πολλές περιπτώσεις «σύγκρουσης συμφερόντων», όπου τους χορηγήθηκαν προϊόντα που είτε δεν ταίριαζαν με το οικονομικό τους προφίλ είτε δεν τους προσέφεραν την απόδοση που επιθυμούσαν, γιατί αυτά τα προϊόντα είχαν υψηλότερη προμήθεια για τον διανομέα. Πολλές φορές οι διανομείς κατηγορήθηκαν για κακή αξιολόγηση των οικονομικών στοιχείων του πελάτη, ανεπαρκή προσυμβατική ενημέρωση και πρόταση αγοράς για προϊόντα που δεν συμβάδιζαν με τις ανάγκες του. Αυτές και άλλες παρόμοιες καταναλωτικές τάσεις οδήγησαν τους επόπτες στο να δώσουν ιδιαίτερη βαρύτητα και να προχωρήσουν στην αναδιατύπωση του ρυθμιστικού πλαισίου για τον «Κίνδυνο Επαφής με τον Πελάτη», δηλαδή κυρίως στην Οδηγία IDD.Τα ασφαλιστικά προϊόντα χαρακτηρίστηκαν πολλές φορές από τους καταναλωτές ως «δύσκολα» στην κατανόηση, δηλαδή οι καλύψεις τους και το κόστος δεν ήταν κατανοητά. Τα σχόλια των καταναλωτών ήταν ακόμα πιο αυστηρά για τις περιπτώσεις ασφαλιστικών προϊόντων που εμπεριείχαν επενδυτικό σκέλος. Οι καταναλωτές χρέωσαν τους διαμεσολαβητές ότι προωθούσαν πολύπλοκα χρηματοοικονομικά προϊόντα για τα οποία δεν διέθεταν τις απαραίτητες γνώσεις, διενεργούσαν ανεπαρκή αξιολόγηση του επενδυτικού προφίλ των πελατών και σε αρκετές περιπτώσεις, ακριβώς λόγω της μειωμένης κατάρτισης, προχωρούσαν σε λανθασμένη συμβουλή για αγορά.
Την αντιμετώπιση των παραπόνων των καταναλωτών και τη «διόρθωση» των προβλημάτων που ανέκυψαν επί σειρά ετών από αυτές τις αναφορές των καταναλωτικών τάσεων στην Ευρώπη τις συναντούμε στα άρθρα της Οδηγίας που αφορούν στην προσυμβατική ενημέρωση, στη σύγκρουση συμφερόντων, στην εκπαίδευση των διαμεσολαβητών, αλλά ιδιαιτέρως εκτενώς στα επενδυτικά προϊόντα βασιζόμενα σε ασφάλιση, όπου εκεί οι απαιτήσεις ενδυναμώνονται κι επεκτείνονται.
Οι εποπτικές τάσεις για την οριζόντια ρύθμιση των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών –και όχι μόνο για τον ασφαλιστικό κλάδο– οδηγούν σταδιακά προς:
- Απλή και κατανοητή πληροφόρηση προς τον καταναλωτή για το κόστος της υπηρεσίας
- Παροχή δυνατότητας άμεσης σύγκρισης του κόστους και των παροχών παρόμοιων υπηρεσιών
- Εξαρχής γνωστοποίηση των περιορισμών της υπηρεσίας (ασφαλισιμότητα, αποζημίωση)
- Γνωστοποίηση του τρόπου πρόσβασης στην υπηρεσία (διαδικασία ανάληψης – underwriting)
- Γνωστοποίηση του χρόνου λήξης της υπηρεσίας
- Γνωστοποίηση της υποχρεωτικότητας της συναλλαγής
Αν συνδυαστούν οι Οδηγίες και οι σχετικοί Κανονισμοί που ήδη έχουν εφαρμοστεί ή θα εφαρμοστούν στο άμεσο μέλλον, δηλαδή:
- η Οδηγία Solvency II για τη φερεγγυότητα των ασφαλιστικών εταιριών,
- η Οδηγία IDD για τη διανομή ασφαλιστικών προϊόντων,
- ο Κανονισμός PRIIPs για τα επενδυτικά προϊόντα βασισμένα σε ασφάλιση,
- η Οδηγία MiFID II/MiFIR για την παροχή επενδυτικών υπηρεσιών,
- η Οδηγία GDPR για την προστασία και την ασφάλεια των δεδομένων,
είναι πλέον προφανές ότι οι στόχοι των εποπτών για την επίτευξη διαφάνειας στην ασφαλιστική βιομηχανία μέσω της συστηματικής μελέτης των καταναλωτικών τάσεων, της υποχρεωτικότητας χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης (education) των προσώπων που εμπλέκονται στη διανομή και την παραγωγή, των κοινών κανόνων δημοσιοποίησης, αλλά και της ευρωστίας των εταιριών που εμπλέκονται σε όλη την αλυσίδα της ιδιωτικής ασφάλισης, βρίσκονται σε τροχιά εκπλήρωσης.
Το προφανές συμπέρασμα από τα προαναφερόμενα είναι ότι ενέργειες του κάθε φυσικού ή νομικού προσώπου στον κλάδο σήμερα επιφέρουν ρυθμιστικές συνέπειες αύριο! Αυτό αποτελεί τροφή για σοβαρή σκέψη και προβληματισμό, γιατί αν εν τέλει επιδιώκουμε «λιγότερη νομοθεσία», τότε θα πρέπει να βελτιώσουμε την επικοινωνία με τους πελάτες μας.
*H Μυρτώ Χαμπάκη, Group International Projects & Solvency II ARAG SE Ελλάδος, είναι οικονομολόγος και συγγραφέας. Το 2015 κυκλοφόρησε το βιβλίο της με τίτλο «Solvency II-Η μεγάλη εικόνα» και το 2018 το νέο βιβλίο με τίτλο «IDD, Ένας πρακτικός οδηγός για τη διανομή ασφαλιστικών προϊόντων» από τις εκδόσεις Insurance Innovation.
Τα βιβλία είναι διαθέσιμα στο www.insuranceinnovation.gr/publications
